Na początku był Kongres

Konsekwencje II wojny światowej, jak wiadomo, były straszne i odczuwane także przez społeczności głuchych w poszczególnych krajach. Dlatego w 1943 roku prezesi związków głuchych z Włoch, Austrii i Francji postanowili zorganizować w Rzymie Światowy Kongres Narodowych Związków Głuchych. Związki te mocno odczuwały swoją izolację i ogólne odrzucenie. W tamtych czasach głusi nie mieli za wiele praw, nawet tych podstawowych, obywatelskich. Dodatkowo wojna dzieliła ludzi na zwycięzców i pokonanych, co w codziennym życiu rodziło wiele agresji i frustracji. Jednak organizatorzy Kongresu byli przekonani, że członkowie społeczności głuchych nadal są ich członkami i że można między nimi utrzymać braterskie stosunki. Organizatorzy Kongresu otrzymali wsparcie ze strony polityków.Głównym zadaniem, jakie postawił sobie Kongres, było utworzenie Światowej Federacji Głuchych, organizacji, która służyłaby za międzynarodową płaszczyznę wyrażania potrzeb i pragnień ludzi głuchych.

Powstanie WFD

Do utworzenia Federacji doszło jednak dopiero w 1951 roku podczas kolejnego, założycielskiego Kongresu Narodowych Związków Głuchych. U progu nowej dekady klimat dla ruchów międzynarodowych był bardziej sprzyjający, gdyż właśnie parę lat wcześniej powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), mająca na celu gwarantowanie praw człowieka wszystkim ludziom z nadzieją, że takie działania prawno-społeczne stworzą warunki dla międzynarodowego porozumienia i tolerancji. Nikt już przecież nie chciał doświadczać okropieństw wojny i totalitaryzmów, u podstaw których leżała nietolerancja i nieakceptacja inności człowieka. W takiej właśnie atmosferze rodziła się w Rzymie Światowa Federacja Głuchych. Wybrano tymczasowego prezesa WFD - głuchego nauczyciela Vittorio Ierallę, znanego we Włoszech działacza Stowarzyszenia San Giusto. Choć funkcję tę przyznano mu tymczasowo, pełnił ją do aż następnego Kongresu.

Początki działalności

Prezes V. Ieralla zapoczątkował współpracę WFD z ONZ. Odwiedzał wiele krajów, próbując określić zakres działania i misję WFD. Po czterech latach działalności WFD miała już 24 członków narodowych. Na II Kongresie, który odbył się w 1955 r. w Zagrzebiu w Jugosławii, wybrano V. Ierallę na wiceprezesa. Tę funkcję pełnił aż przez sześć kolejnych kadencji, do roku 1979. Natomiast prezesem WFD wybrano w Zagrzebiu Dragoljuba Vukotica, jednego z założycieli Jugosłowiańskiej Federacji Głuchych i jej pierwszego prezesa oraz wiceprezesa WFD w latach 1951-55. Prezesem WFD wybierano go ponownie jeszcze na sześć dodatkowych kadencji do 1983 roku, kiedy to na Kongresie w Palermo wybrano go znów wiceprezesem. Jako prezes WFD dr Vukotic ściśle współpracował z sekretarzem generalnym tej organizacji, dr. Cesarem Magarotto, kierując z nim wspólnie Federacją w tych trudnych czasach narastającej zimnej wojny. Na ich barki spadła odpowiedzialność przekonywania działaczy głuchych i słyszących o potrzebie istnienia światowej organizacji ludzi głuchych. Zabiegali o akceptację i uznanie WFD jako światowej organizacji najlepiej reprezentującej interesy społeczności głuchych. Starali się pozyskiwać nowych członków i nakłonić ONZ, jej członków i agendy do zwrócenia uwagi na potrzeby ludzi głuchych na świecie. To dzięki temu duetowi Vukotic - Magarotto ONZ ostatecznie uznała WFD za ciało doradcze w kwestii problematyki ludzi niesłyszących. Dr Vukotic zabiegał o równe prawa i szanse dla głuchych, starał się o podnoszenie poziomu edukacji specjalnej, o prawa obywatelskie i niezależność głuchych oraz o poszerzanie możliwości szkolenia zawodowego dla głuchych. Był również aktywnym członkiem Międzynarodowego Komitetu Sportowego Głuchych (CISS), nadzorującego Światowe Igrzyska Głuchych. Dr Magarotto zajmował się gromadzeniem informacji o różnych narodowych stowarzyszeniach głuchych oraz o sytuacji poszczególnych społeczności głuchych na świecie. Opracowywał statystyki dotyczące zdrowia, edukacji, zatrudnienia, pomocy itd. Dane te świadczyły o tragicznej sytuacji milionów głuchych żyjących w krajach rozwijających się. Dzięki nim ONZ mógł się przekonać o rozmiarach potrzeb głuchych.

The Voice of Silence

Cesare Magarotto - pierwszy sekretarz generalny WFD zaczął wydawać magazyn WFD pod powyższym tytułem. Pierwszy numer ukazał się w kwietniu 1957 roku w dwóch wersjach - po francusku i angielsku - oficjalnych językach WFD. Piękne słowo wstępne do tego numeru napisała znana głuchoniewidoma pisarka Helena Keller. „(...) The Voice of Silence daje cudowną możliwość ukazywania słyszącym problemów, zdolności i aspiracji ludzi głuchych. Tylko poprzez otwarcie głuchych na ogół społeczeństwa można pozyskać z jego strony zainteresowanie i zrozumienie, które wyjdą zza zamkniętych drzwi zmysłów i ujrzą pełne entuzjazmu istoty ludzkie oczekujące wolności i środków pozwalających na zorganizowanie sobie życia zgodnie z warunkami cichego świata, któremu muszą stawić czoła. (...)” - pisała H. Keller. Niestety, po pewnym czasie zaniechano wydawania tego magazynu.

Rozwój

Na Kongresie w 1983 roku w Palermo (Włochy) wybrano prezesem dr. socjologii Yerkera Anderssona. Wychował się on w Szwecji, ale studiował i pracował na Uniwersytecie Gallaudeta (wówczas Kolegium Gallaudeta). Wykładał socjologię, był dziekanem Wydziału Surdologii, który utworzył na prośbę Uniwersytetu. Tę pełnoetatową pracę łączył z pełnieniem funkcji prezesa WFD. Kierował także Wydziałem Socjologii na UG i udzielał się w wielu komisjach wydziałowych. Jako prezes WFD postawił sobie za cel poprawę stosunków między WFD a jej członkami. Zobowiązał się odpowiadać na każdy list od organizacji i osób fizycznych w ciągu siedmiu dni. W 1987 roku sekretarzem generalnym została dr Liisa Kauppinen i Sekretariat WFD przeniesiono do Finlandii, jej ojczyzny, co również usprawniło pracę Federacji i poprawiło relacje z jej członkami. Drugim celem prezesa Y. Anderssona było doprowadzenie do wznowienia wydawania miesięcznika. Dzięki bardzo zdolnemu fińskiemu zespołowi miesięcznik Federacji odrodził się na nowo, w jednym języku - angielskim, i pod tytułem WFD NEWS („Wieści WFD”). Prezes Andersson postawił sobie za cel również zachęcanie narodowych federacji głuchych, by przyłączyły się do WFD. Ten cel także udało mu się osiągnąć. O ile w 1983 roku w szeregach WFD było 60 członków, o tyle na koniec kadencji w 1995 roku WFD miała już 120 członków - federacji narodowych. Kolejną ambicją pracowitego prezesa było dążenie do zwiększenia udziału głuchych ekspertów w spotkaniach sponsorowanych przez ONZ. Na roboczym spotkaniu UNESCO w 1984 r. oficjalnie przyznano językom migowym status języka, co miało w przyszłości niebagatelne konsekwencje dla społeczności głuchych w niektórych krajach. Dzięki takiemu uznaniu języków migowych oraz zmianom w statucie Federacji można się było teraz skupić na walce o prawa człowieka dla głuchych oraz o traktowanie WFD na forum międzynarodowym na równi z innymi międzynarodowymi organizacjami niepełnosprawnych. To, co dziś wydaje nam się takie oczywiste (równe prawa dla wszystkich, równy status organizacji pozarządowych itp.) nie było takie jeszcze dwie dekady temu! Dr Andersson był pierwszą osobą w historii ONZ, która na jej forum, podczas Zgromadzenia Ogólnego OZN w 1992 roku wygłosiła przemówienie w języku migowym. Jak to zwykle bywa, sukcesom towarzyszą porażki. Prezesowi Anderssonowi nie udało się uczynić Sekretariatu Generalnego niezależnym finansowo, o czym marzył. Sekretariat nadal musi polegać na hojności narodowych federacji głuchych. Również liczba krajów, które prawnie uznały swoje języki migowe nie satysfakcjonowała prezesa Anderssona, kiedy ustępował ze swojej funkcji. Niemniej jednak szeroka działalność dr. Yerkera Anderssona okazała się bardzo owocna. Wzrosła akceptacja dla postrzegania głuchych jako mniejszości kulturowej zamiast społeczności patologicznej. Status prawny języka migowego równy innym językom oraz uznawanie kultury głuchych zmuszało poszczególne rządy do uprzystępniania niesłyszącym środków masowego przekazu i komunikacji oraz specjalnych usług, jak tłumaczenia na język migowy czy napisy w TV. W opinii dr. Anderssona również utworzenie Międzynarodowego Sojuszu Niepełnosprawnych (IDA), złożonego z przedstawicieli poszczególnych organizacji niepełnosprawnych (Światowa Unia Niewidomych, WFD, Międzynarodowa Integracja, Międzynarodowa Organizacja Osób Niepełnosprawnych, Światowa Federacja Głuchoniewidomych) było znaczącym osiągnięciem WFD za jego kadencji prezesa. Podczas Kongresu WFD w Espoo (Finlandia) w 1987 roku grupa głuchej młodzieży postanowiła nieformalnie zorganizować się wewnątrz WFD. Młodzież ta spotkała się razem także na Kongresie w Tokio (Japonia) w 1991 roku oraz na Kongresie w Wiedniu (Austria) w 1995 roku. Wówczas to postanowiła zorganizować się oficjalnie. Oficjalni delegaci na Kongres WFD w Wiedniu, uczestniczący w Otwartym Forum Młodzieży,- po raz pierwszy wybrali członków utworzonej właśnie Sekcji Młodzieży WFD (WFDYS). W tym samym roku odbył się także pierwszy Obóz Młodzieżowy WFD, prowadzony przez zaangażowaną grupę austriackich głuchych wolontariuszy. Od tamtego czasu w Sekcji Młodzieży uformowały się dwie grupy: 13-17-latków i 18-30-latków. 30 lat to wiek graniczny dla członków tej Sekcji. Do 1991 roku oficjalnymi językami Federacji były angielski i francuski. Ten fakt powodował, że wzrastały wydatki na tłumaczenia i sporządzanie kopii dokumentów. W 1991 roku zmieniono status Federacji, zapisując w nim tylko jeden oficjalny język dokumentacji - angielski, a oprócz tego międzynarodowy język migowy jako język spotkań. Znacznie uprościło i odciążyło to pracę Sekretariatu Generalnego. Można było sobie pozwolić na tłumaczenie ważniejszych dokumentów na języki inne niż francuski - na hiszpański, a czasami nawet na arabski, rosyjski i chiński. Dużego finansowego wsparcia udzielał tu fiński rząd. W 1995 roku Walne Zgromadzenie WFD po raz pierwszy upoważniło Zarząd do zatrudnienia sekretarza generalnego na pełnym etacie. Rok później zatrudniono na tym stanowisku Carol-lee Aquiline. Na ostatnim Kongresie w Australii wybrano ją na to stanowisko ponownie.

WFD dzisiaj

Od roku 1951 Federacja przebyła długą drogę. Można też powiedzieć, iż kończąc 50 lat weszła w wiek dojrzały. Przez ostatnie półwiecze zmienił się świat, zmieniły się warunki życia ludzi głuchych, zmieniły się cele Federacji. Wiele organizacji głuchych na świecie rozwinęło się w skali porównywalnej z WFD. Federacja zrzesza obecnie 123 członków. W ostatnich dwudziestu latach najwięcej nowych członków to związki głuchych z krajów rozwijających się. Kilka państw uznaje język migowy za równoprawny z oficjalnym. Ustawodawstwo prawne chroni użytkowników języka migowego i zabrania dyskryminacji głuchych. ONZ i jej agendy są bardziej świadome naszych potrzeb i podtrzymują współpracę z WFD przy zabieganiu o prawa dla głuchych na świecie. Zmieniła się polityka WFD. Przed pięćdziesięcioma laty ludzie głusi postrzegali siebie samych jako niepełnosprawnych. Takie ich nastawienie względem siebie odzwierciedlają dokumenty z tamtych czasów, jak również artykuły w Voix de Silence/Voice of Silence. Obecnie społeczność głuchych postrzega siebie całkiem inaczej. Poprawiła się współpraca głuchych działaczy z rodzicami, nauczycielami, politykami i innymi organizacjami zajmującymi się problematyką głuchoty. Stale wzrasta liczba tłumaczy języka migowego, jest też coraz więcej programów TV z napisami oraz z tłumaczeniem na język migowy. Zwiększyło się wykorzystywanie języka migowego w dwujęzycznym procesie edukacji, który obecnie uznawany jest za lepsze rozwiązanie niż edukacja oralna. Wzrasta odsetek głuchych z wykształceniem akademickim. Współpraca WFD z ONZ i jej agendami owocuje nowymi wytycznymi w różnych dziedzinach życia. Ludzie głusi korzystają z nowoczesnych technologii informatycznych, takich jak Internet i telekomunikacja bezprzewodowa. W Europie wyraźnie spada zainteresowanie tekstofonami i faksami na rzecz nowych technologii. Telekomunikacja trzeciej generacji, umożliwiająca przesyłanie ruchomych obrazów (w praktyce plików video i obrazu na żywo) stworzy ludziom głuchym jeszcze lepsze możliwości komunikowania się. Dr Yerker Andersson jest obecnie członkiem Krajowej Rady ds. Niepełnosprawności. Do pełnienia tej funkcji wyznaczył go w 1995 r. prezydent Clinton. Jest odpowiedzialny za International Watch - zespół ekspertów, którzy uczestniczą w konferencjach zwoływanych co dwa miesiące. Bierze również udział w pracach dwóch komisji rządowych oraz prowadzi programy szkoleniowe dla działaczy głuchych w innych krajach. Ma tytuł professor emeritus UG. WFDYS rozważa obecnie objęcie swoją działalnością także dzieci w wieku do 13 lat. Prezes WFD Liisa Kauppinen dba o to, by Sekretariat Generalny dysponował wystarczającymi środkami na wykonywanie zadań statutowych oraz wyznaczonych przez Walne Zgromadzenie i Zarząd. Współpracuje z sekretarzem generalnym Carol-lee Aquiline, reprezentuje WFD w kontaktach z organizacjami międzynarodowymi i pozarządowymi, bierze udział w pracach ONZ-owskiej Komisji Praw Człowieka w Genewie i współpracuje z Wysokim Komisarzem ds. Praw Człowieka, Mary Robinson. Prezes Kauppinen zauważa, iż organizacje głuchych w poszczególnych krajach są teraz silniejsze niż w latach 80., bardziej świadome swojej kultury i praw. Jednocześnie martwi się globalną polityką i globalną gospodarką rynkową, gdyż tendencje są obecnie takie, iż ludzie bogaci stają się bogatsi, a ludzie biedni biednieją jeszcze bardziej. A ludzie głusi zazwyczaj należą do tej drugiej grupy. Nadal są jeszcze kraje, w których głusi nie otrzymują wykształcenia i pracy; są kraje, w których głusi mają trudny dostęp do tłumaczy języka migowego, co powoduje, iż mają niewielkie możliwości współpracy z władzami w celu poprawy ich sytuacji. Wielu członków WFD z krajów rozwijających się nie płaci składek członkowskich lub zalega z ich zapłatą, co powoduje, że również Federacja miewa problemy finansowe i nie zawsze może działać tak skutecznie, jak by chciała. Sekretarz generalny Carol-lee Aquiline stara się obecnie poprawić komunikację wszystkich członków WFD z Sekretariatami Regionalnymi. Zajmuje się również rozwojem polityki WFD, w tym polityki odnośnie implantów ślimakowych i edukacji głuchych.

Gratulacje

Z okazji 50-lecia działalności Światowa Federacja Głuchych otrzymała liczne gratulacje, m.in. od Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka ONZ, Mary Robinson; sekretarza generalnego ONZ, Kofi Annana; i od UNESCO.

Lucyna Długołęcka